|
zapis tybetański
Schemat zapisu wyrazów tybetańskich
Schemat zapisu wyrazów tybetańskich w transkrypcji fonetycznej
Wersja: 27 marca 2003
W obecnym opracowaniu zastosowano transliterację według systemu Turrella V. Wylie (patrz Turrel V. Wylie, "A Standard System of Tibetan Transcription", Harvard Journal of Asian Studies 22, s. 261-267). Wyrazy zapisane według tego systemu zostały zaznaczone kursywą.
Wyrazy z języka szangszung będą zapisywane w taki sam sposób jak te z języka tybetańskiego. Jest to spowodowane głównie sposobem wymowy słów szangszung przez lamów tybetańskich, którzy wypowiadając wyrazy w szangszung stosują tę samą fonetykę co w języku tybetańskim. Po drugie, nie istnieją dokładne wiadomości na temat wymowy tego języka i trudno jest określić skalę podobieństwa obu fonetyk. Być może zapis ten ulegnie zmianie gdy pojawią się istotne ku temu przesłanki.
Mimo zastosowania schematu w transkrypcji fonetycznej pewne wyrazy pozostaną wyjątkami od reguły i zostaną wyliczone w odrębnej liście. Obecna prace zajmie się wyłącznie opisaniem schematu.
1. Rdzenne głoski
ka - ka; kha - ka; ga - ga; nga - na (gdy pojawia się na początku sylaby) lub ng (gdy pojawia się na końcu sylaby); ca - cza; cha - cza; ja - dzia; nya - nia; ta - ta; tha - ta; da - da; na - na; pa - pa; pha - pa; ba - ba (wyjątek: gdy występuje jako partykuła nominalna ba lub bo, jest zapisywana jako ła (ło); to samo dotyczy zapisu tej partykuły w takich formach jak ba'i, bas, bar, bo'i, bos, bor itp.); ma - ma; tsa - tsa; tsha - tsa; dza - dza (tylko wtedy gdy nie występuje z samogłoską i) lub z(i) (gdy pojawia się wraz z samogłoską i); wa - ła; zha - sza; za - za; 'a - a; ya - ja; ra - ra; la - la; sha - sza; sa - sa; ha - ha; a - a.
2. Sufiksy
g - g; ng - ng; d - nie zapisywane (zmienia zapis samogłoski a na e: ad - e); n - n (zmienia zapis samogłoski a na e: an - en); b - b; m - m; ' - nie zapisywane (wpływa na zapis samogłosek w następujących wyjątkach: a'i - e; i'i - i; u'i - u; e'i - e; o'i - o; a'u - ał; i'u - ił; e'u - eł; o'u - oł; a'o - ao; i'o - io (lub iło; patrz pkt. 6); u'o - uo; e'o - eo; o'o - o); r - r; l - l; s - nie zapisywane (zmienia zapis samogłoski a na e: as - e).
Drugi sufiks (sa lub da), tam gdzie się pojawia, nie wpływa w żadnym stopniu na zapis.
Przykłady:
| ga | dzogczen (rdzogs chen), dagpa (dag pa), sadag (sa bdag), Zermig (gzer mig), togden (rtogs ldan) |
| nga | tongpa (stong pa), Kongpo (kong po), Tengczen (steng chen), Kalzang (bskal bzang), czung (khyung) |
| da | czo (gcod), Tseme Oden (tshad med 'od ldan), Bo (bod), Tsugpu (gtsug phud), Dome (mdo smad) |
| na | Tenzin (bstan 'dzin), kenpo (mkhan po), Kunzang (kun bzang), Tonpa (ston pa), szindzie (gshin rje) |
| ba | ponlob (dpon slob), czabdro (skyabs 'gro), soldeb (gsol 'debs), Tubten (thub bstan), Dondrub (don grub) |
| ma | dzog rim (rdzogs rim), dampa (dam pa), Tarlam (thar lam), Tsultrim (tshul khrims), sum (gsum) |
| 'a | dadar (mda' dar), Gaden (dga' ldan), Drełnagma (dre'u nag ma), Senegał (sad ne ga'u), Małe Senge (smra ba'i seng ge) |
| ra | terma (gter ma), bardo (bar do), naldzior (rnal 'byor), dur (dur), sur (gsur) |
| la | Palden (dpal ldan), Drolma (sgrol ma), kalpa (bskal pa), trulkor ('phrul 'khor), Sidzial (srid rgyal) |
| sa | czo (chos), kepa (mkhas pa), sangdzie (sangs rgyas), tentsi (bstan rtsis), Traszi (bkra shis) |
3. Prefiksy i nadpisywane litery
Prefiksy i nadpisywane litery nie wpływają na zapis głoski rdzennej.
Przykłady (prefiksy i nadpisywane litery zaznaczono pogrubieniem): dzogczen (rdzogs chen), sadag (sa bdag), Zermig (gzer mig), togden (rtogs ldan), tongpa (stong pa), Tengczen (steng chen), Kalzang (bskal bzang), czo (gcod), Tsugpu (gtsug phud), Dome (mdo smad), Tenzin (bstan 'dzin), kenpo (mkhan po), Kunzang (kun bzang), Tonpa (ston pa), szindzie (gshin rje), ponlob (dpon slob), czabdro (skyabs 'gro), soldeb (gsol 'debs), Tubten (thub bstan), dzog rim (rdzogs rim), sum (gsum), dadar (mda' dar), Gaden (dga' ldan), Małe Senge (smra ba'i seng ge), terma (gter ma), naldzior (rnal 'byor), sur (gsur), Palden (dpal ldan), Drolma (sgrol ma), kalpa (bskal pa), trulkor ('phrul 'khor), Sidzial (srid rgyal), kepa (mkhas pa), sangdzie (sangs rgyas), tentsi (bstan rtsis), Traszi (bkra shis).
Wyjątkiem jest prefiks da umieszczony przed literą ba, który zmienia zapis ba na ła, tj. dba - ła. Przykłady: łang (dbang), łig (dbig), Łu (dbus), łonpo (dbon po), Łensaka (dben sa kha).
4. Podpisywane litery
4.1. Litera wa
Podpisana litera wa (zapisywana tutaj jako va) nie wpływa w żaden sposób na zapis. Przykłady: cza (phyva), jidag (yi dvags), Dangra (dvang ra), so (bsvo), drasa (grva sa).
4.2. Litera ya
kya - cza (wyjątek: partykuły kyi, kyis są zapisywane jako ki; to samo dotyczy zapisu tej partykuły w takich formach jak kyin, kyi'o itp.); khya - cza; gya - dzia (wyjątek: partykuły gyi, gyis są zapisywane jako gi; to samo dotyczy zapisu tej partykuły w takich formach jak gyin, gyi'o itp.); pya - cza; phya - cza; bya - dzia; mya - nia.
Przykłady:
| kya | bon czong (bon skyong), czilkor (dkyil 'khor), Czangtsang (skyang tshang), Jiki Czełczung (yid kyi khye'u chung), Jeszeki Łalmo (ye shes kyi dbal mo) |
| khya | Czungpo (khyung po), Czapa (khyab pa), Kunczen Jesze Lodro (kun mkhyen ye shes blo gros), Oki Czełczung ('od kyi khye'u chung), Dusum Czenpa (dus gsum mkhyen pa) |
| gya | Tsoczog Kadzing (gtso mchog mkha' 'gying), dzierpung (gyer spungs), Madziu (ma rgyud), Dzialtsen (rgyal mtshan), Kongtse Trulgi Dzialpo (kong tse 'phrul gyi rgyal po) |
| pya | Czenrezig (spyan ras gzigs), Czidul (spyi 'dul), cze (dpyad), Czipung (spyi spungs), czope dziu (spyod pa'i rgyud) |
| phya | czagczen (phyag chen), Szerab Parczin (shes rab phar phyin), Namtso Czugmo (gnam mtsho phyug mo), cza (phya), Namczi Gungdzial (gnam phyi gung rgyal) |
| bya | naldziorpa (rnal 'byor pa), dzinseg (sbyin sreg), Dziema Jungdrung (bye ma g.yung drung), Dogdzie Troło (zlog byed khro bo), Szerab Dziama (shes rab byams ma) |
| mya | Szenrab Niło (gshen rab myi bo - forma archaiczna od gshen rab mi bo), Szindzie Nigpa (gshin rje smyigs pa), nialła (dmyal ba), niugu (smyu gu), niurła (myur ba) |
Rdzenna głoska ba z podpisaną literą ya i prefiksem da, czyli dbya, jest zapisywana jako ja. Przykłady: jing (dbyings), jerme (dbyer med), jib (dbyibs), jang (dbyangs), jarka (dbyar ka).
4.3. Litera ra
kra - tra; khra - tra; gra - dra; tra - tra; thra - tra; dra - dra; pra - tra; phra - tra; bra - dra; mra - ma; sra - sa; hra - hra
Przykłady:
| kra | traszi (bkra shis), łutra (dbu skra), trepa (krad pa), trigpa (dkrigs pa), soltrum (gsol krum) |
| khra | Atri (a khrid), troło (khro bo), Tragom (khra sgom), tru (khrus), Tsultrim (tshul khrims) |
| gra | kadro (mkha' 'gro), lundrub (lhun grub), lodro (blo gros), Lozang Dragpa (blo bzang grags pa), Tsondru (brtson 'grus) |
| tra | Szotram Czenpo (shod tram chen po), om ma tri mu je sa le du (om ma tri mu ye sa le 'du), tron (tron), tsatram (rtsa tram), tretreho (tre tre ho) |
| thra | trigtrig (thrig thrig) |
| dra | jungdrung (g.yung drung), drilbu (dril bu), Drenpa Namka (dran pa nam mkha'), Sangła Dragczen (gsang ba drag chen), Dziudren (rgyud 'dren) |
| pra | trulku (sprul sku), Mangor Trapu (ma ngor pra phud), Dalczab Kuntro (bdal khyab kun spro), Tradun (pra dun), trogszu (prog zhu) |
| phra | Totreng (thod phreng), trulkor ('phrul 'khor), Anu Tragtag (a nu phrag thag), Goki Demtruczen (rgod kyi ldem phru can), Trinle (phrin las) |
| bra | Dru Dzialła (bru rgyal ba), drugpa ('brug pa), Drusza (bru sha), Dragtsen (brag btsan), Dziadral (bya bral) |
| mra | Małe Senge (smra ba'i seng ge), meła (smre ba), mang (smrang) |
| sra | Sipe Dzialmo (srid pa'i rgyal mo), sinpo (srin po), sogdag (srog bdag), sungma (srung ma), ringsel (ring bsrel) |
| hra | hri (hri), Puhrang (pu hrang), Tapi Hritsa (ta pi hri tsa), hrangpa (hrang pa), hrempa (hrem pa) |
4.4. Litera la
Sylaby z podpisywaną literą la są zapisywane jako la. Wyjątkiem jest litera za z podpisanym la, zapisywana jako da. Przykłady: longde (klong sde), Jungdrung Ling (g.yung drung gling), lama (bla ma), dała (zla ba), dogpa (zlog pa), lopon (slob dpon).
4.5. Litera ha
Podpisywana litera ha pojawia się zazwyczaj w wyrazach z języka szangszung i sanskrytu. Tak samo jak przydechowe ha w literach kha, pha, tha itp. nie jest ona zapisywana. Przykłady: ditsa (dhi tsa), Gondola (ghon dho la), gigar (ghi ghar), daki (dha ki), duti (dhu ti).
5. Wyjątki w budowie wyrazów składających się z dwóch lub więcej sylab
W tych wyrazach, które składają się z dwóch lub więcej sylab, a
których pierwsza sylaba jest zamknięta sufiksem o podobnym lub
identycznym brzmieniu co litera rozpoczynająca następującą po niej
sylabę tego samego wyrazu, sufiks nie jest zapisywany, a jego miejsce
zajmuje głoska rdzenna następującej po nim sylaby.
Schemat tego zapisu jest następujący:
ag ka - aka; ag kha - aka; ag ga - aga; ag nga - anga; ang ka - anka; ang kha - anka; ang ga - anga; ang nga - anga; an nga - enga; an nya - enia; an na - ena; ab pa - apa; ab pha - apa; ab ba - aba; am ma - ama; ar ra - ara; al la - ala.
Przykłady:
| ag ka | Drakar (brag dkar), Tridem Czaki Dziaruczen (khri ldem lcags kyi bya ru can), Tukar Jesze (thugs dkar ye shes), Tuki Troło Tsoczog Kadzing (thugs kyi khro bo gtso mchog mkha' 'gying), Tsoki Dagmo (tshogs kyi bdag mo) |
| ag kha | Tsangszen Niengaken (gtsang gshen snyan ngag mkhan) |
| ag ga | Kalzang Nima Togi Dzialtsen (bskal bzang nyi ma tog gi rgyal mtshan), Bumtri Logi Czeczen ('bum khri glog gi lce can), Czagmo Czoge (chag mo chog ge), Mu Tsoge (dmu tsog ge), Midu Trago (mi bdud khrag mgo) |
| ag nga | Tangon (stag sngon) (zmyślona dla zilustrowania przykładu nazwa (dosł. Niebieski Tygrys)) |
| ang ka | Ganki Jumczen Dordzie Jubunma (gangs kyi yum chen rdo rje g.yu bun ma; co do zapisu rdo rje zobacz listę wyjątków), Kudzi Manke (ku byi mang ke), Biri Nankor (bi ri nang skor), Dodi Gankar (rdo di gangs dkar), Zankar (Zanskar) (zangs dkar) |
| ang kha | Tsonkapa (tsong kha pa), Trankon (krang khon), Szinkam (zhing khams), Mankar Czagtrang (mang mkhar lcags 'phrang), Nankong (nang khongs) |
| ang ga | Ała Lango (a wa glang mgo), Czungotsal (khyung rgod rtsal), Trulpe Czełczung Łangiku (sprul pa'i khye'u chung dbang gi sku), Drugri Kungo ('brug ri khung mgo), senge (seng ge) |
| ang nga | Dranga Tsunpa (drang nga btsun pa), Sangag Lingpa (gsang sngags gling pa), Gurib Tonpa Dziunge (gu rib ston pa rgyung nge), Sangung (sang ngung), tinge zin (ting nge 'dzin) |
| an nga | Tsangszen Niengaken (gtsang gshen snyan ngag mkhan), mengag (man ngag) |
| an nya | Czime Teni Jungdrung Lingpa ('chi med bstan gnyis g.yung drung gling pa) |
| an na | Kunang Czapa (kun snang khyab pa), Mangorza Drone (mang 'or za sgron ne), Rasang Trineko (ra sangs khrin ne khod), Szonubum (gzhon nu 'bum), Marmen Kune (mar sman kun ne) |
| ab pa | Kamsum Czopa Gautama (khams gsum skyob pa ga'u ta ma), (imię Gautama pochodzi z sanskrytu, stąd taki a nie inny zapis), Czapa Lagring (khyab pa lag ring), lopon (slob dpon), Siakja Tupa (shA kya thub pa) (nazwa Siakja pochodzi z sanskrytu, stąd taki a nie inny zapis), Donkun Drupa (don kun grub pa) |
| ab pha | Tapel (thabs 'phel) (wymyślone dla zilustrowania przykładu imię (dosł. Rozwijający Środki)) |
| ab ba | Tobum (stobs 'bum) (wymyślona dla zilustrowania przykładu nazwa (dosł. Sto Tysięcy Mocy)) |
| am ma | namen (gnam sman), Bume ('bum me), Trume (khrums smad), Namo Jumczen (rngam mo yum chen), Szerab Dziama (shes rab byams ma) |
| ar ra | Karu (dkar ru), Seri (gser ri), łero (wer ro) |
| al la | Dzialo (rgyal blo), dziope tolo szag ('gyod pas mthol lo bshags) |
6. Inne
Zapis niektórych wyrazów, w których pierwsza sylaba kończy się samogłoską, a następna zaczyna samogłoską, nadal stwarza problemy. Dlatego też w takich wyrazach gdzie litera i jest czytana jako zmiękczenie, a nie powinna być w ten sposób odczytywana, wprowadzono zmiany w postaci litery ł umieszczonej pomiędzy samogłoskami. Przykłady: Dziermi Niło (gyer mi nyi 'od) zamiast Dziermi Nio, Jiłongma (yid 'ong ma) zamiast Jiongma. Ale na przykład imię srid pa khri 'od zapisujemy już jako Sipa Trio, ponieważ jest to przypadek w którym litery i nie można pomylić ze zmiękczeniem. Tak więc zasada ta odnosi się jedynie do tych nazw, w których litera i może być przeczytana jako zmiękczenie, a w których nie powinna być w ten sposób odczytana.
Niektóre wyrazy, aby były właściwie odczytane wymagają zastosowania myślnika. Przykład: Okar-zin ('od dkar 'dzin); wyraz ten mógłby być odczytany przez polskojęzycznego czytelnika jako Okarzin (Okażin).
Gdy pierwsza sylaba wyrazu kończy się sufiksem ba, ma, ra lub la, a następująca po niej sylaba tego samego wyrazu zaczyna się literą nga, wtedy nga zapisujemy jako na. Przykłady: Dziamnon ('dzam sngon) ('dzam jest tutaj zapisane jako Dziam ponieważ jest to skrót od imienia indyjskiego boga Dziambhali, a tybetańska litera dza oddaje sanskryckie ja), Dzierno (gyer ngod).
Opracowanie: Jakub Szukalski (Jungdrung Dondrub)
Współpraca: Piotr Wasyl
----------------
Lista wyjątków
Lista wyjątków
w schemacie zapisu wyrazów tybetańskich w transkrypcji fonetycznej
Wersja: 17 marca 2003
Niniejsza praca jest załącznikiem do artykułu Schemat zapisu wyrazów tybetańskich w transkrypcji fonetycznej.
Wszystkie wyrazy uszeregowano w kolejności zgodnej z alfabetem łacińskim.
| 'dus pa (w gsang ba 'dus pa) | Diupa |
| lha | lha |
| mchod rten | czorten |
| o rgyan | Ordzien |
| rdo rje | dordzie |
| sngon 'gro | nyndro |
Opracowanie: Jakub Szukalski (Jungdrung Dondrub)
Współpraca: Piotr Wasyl
[@]
Nowe teksty
[1] 2012-02-22 12:05:50 - Regulamin rezerwacji
[2] 2012-02-21 12:01:37 - 4 marca Kraków - Praktyka Szerab Ciammy
[3] 2012-02-21 09:49:29 - Losar 2012
[4] 2012-02-20 13:07:35 - Sześć Lamp 2
[5] 2012-02-20 10:08:58 - Sanga
[6] 2012-02-16 13:29:26 - Podaruj 6 %
[7] 2012-02-16 13:28:57 - Budowa gompy
[8] 2012-02-16 13:28:17 - Cziamma Ling
[9] 2012-02-15 08:42:49 - Ligmincha Polska
[10] 2012-02-06 11:29:58 - Witamy na stronie Sangi Garuda Warszawa
[11] 2012-02-06 02:47:56 - 18-19.2.2012 - praktyki przygotowawcze LOSAR 2012
[12] 2012-02-06 00:15:22 - 22.02.2012 Katowice LOSAR 2139 [2012] - otwarta sesja medytacji
[13] 2012-02-05 21:13:53 - 15.02.2012-Katowice- 5 Wojowniczych Sylab Nasiennych - praktyka uzdrawiająca
[14] 2012-01-25 15:49:50 - Nasi Koordynatorzy
[15] 2012-01-25 15:45:49 - Rada Koordynatorów
[16] 2012-01-25 15:29:40 - Nasz zarząd
[17] 2012-01-25 11:54:02 - Ligmincha Europa Magazine 2011/03
[18] 2012-01-24 10:28:29 - Podstawowe terminy
[19] 2012-01-20 07:45:38 - 12 luty, Kraków, Praktyka Szerab Ciammy
[20] 2012-01-17 08:43:26 - Ryszard Adamiak
[21] 2012-01-17 08:39:30 - Wojciech Pluciński
[22] 2012-01-17 08:39:03 - Instruktorzy
[23] 2012-01-13 08:49:43 - Wrocław
[24] 2012-01-13 08:45:10 - Ryszard Adamiak Głębszy oddech życia
[25] 2012-01-12 11:23:52 - 11.01.2012-Katowice- Sherab Ciamma - praktyka uzdrawiająca
[26] 2012-01-09 14:57:21 - Nowy system obsługi retritów
[27] 2012-01-07 16:18:00 - Weekendowe Szine w Wildze
[28] 2012-01-05 10:29:55 - Członkostwo w roku 2012
[29] 2012-01-05 10:29:42 - Członkostwo w roku 2012
[30] 2012-01-04 10:03:08 - Praktyka szine, 29 stycznia - Garuda Kraków
[31] 2012-01-02 18:12:02 - 14-15.01.2012- Wprowadzenie do praktyki dla poczatkujących - Katowice
[32] 2012-01-02 18:00:00 - Głębszy oddech życia. Kraków
[33] 2011-12-27 15:02:36 - Statut, regulaminy
[34] 2011-12-27 14:56:22 - Członkowie
[35] 2011-12-27 13:26:31 - The 3 Doors, Newsletter Zima 2011
[36] 2011-12-25 20:51:07 - Ośrodki lokalne
[37] 2011-12-25 20:50:25 - Drodzy Sangowicze
[38] 2011-12-25 15:28:01 - Wolontariat
[39] 2011-12-25 15:17:19 - Rada Koordynatorów
[40] 2011-12-25 15:13:04 - Zarząd Związku Garuda w Polsce
[41] 2011-12-25 15:08:14 - Poszukiwani Koordynatorzy
[42] 2011-12-25 14:51:14 - Opis ogólny
[43] 2011-12-25 14:50:29 - Schemat
[44] 2011-12-25 14:49:56 - Misja
[45] 2011-12-21 19:44:58 - ANKIETA CZŁONKOWSKA
[46] 2011-12-19 19:08:16 - Garuda Kraków
[47] 2011-12-14 15:43:04 - 5 Wojowniczych Sylab Nasiennych
[48] 2011-12-14 08:35:09 - Voice of Clear Light 8/2011
[49] 2011-12-13 15:13:23 - Wypuśćmy karpia 2011
[50] 2011-12-12 14:18:06 - Noworoczne przesłanie i praktyka
Layout Copyright © 2009 it-property.com - Site Powered by Midgard CMS